KAHVALTI VE ÖNEMİ

Kahvaltı ve önemi

 

Toplumumuzun %80’i tarafından en çok atlanılan öğün kahvaltıdır. Kahvaltı öğününün atlanılması bireylerde gün içinde halsizlik, güçsüzlük, baş ağrısı, dikkat ve algılamada güçlük gibi sorunlara neden olmakla birlikte günün geri kalan bölümünde yüksek enerji ve yağ içeren besinlere yönelimin de daha fazla olmasına neden olmaktadır. Böylelikle kişilerde obezite, kalp damar hastalıkları, diyabet, hipertansiyon ve metabolik sendrom riski de artmaktadır.


Düzenli kahvaltı yapan kişilerin her gün börek, poğaça, reçel gibi karbonhidrat ve yağdan zengin yiyecekler tüketmeleri obeziteye yol açmaktadır. Bu nedenle düzenli kahvaltı yapmanın önemi kadar yapılan kahvaltının içeriği de önemlidir. Kahvaltı günlük enerjinin 1/4’ünü veya 1/5’ini karşılıyor olmalı ve dört yapraklı yoncada olduğu gibi tüm besin gruplarını içermelidir. Yapılan çalışmalar kahvaltılarda en çok peynir, ekmek, yumurta, simit/poğaça, çay/kahve tercih ettiğini ve sebze, meyve tüketimlerinin ise oldukça düşük olduğu göstermektedir.


Kahvaltı, çocukların bilişsel fonksiyonunda etkili olduğu gibi gelişimleri ve yaşamlarının ileri dönemleri için de önemli bir öğündür. Günümüzde endüstriyel gelişim ile yaşam tarzlarında değişiklikler meydan gelmiş olup tüketilen besinlerin yapısında da obeziteye zemin hazırlayan endüstriyel maddeler kullanılmaya başlanmıştır. Tüketime hazır olan bu ürünlerin kolay ulaşılabilir olmaları,reklamlar ve daha  ucuz olmaları daha fazla tüketilmekte, böylece obezite riski artmaktadır. Yapılan çalışmalar öğrencilerin kantinden en çok tükettiği üç yiyeceğin patates kızartması, çikolata ve gevrek olduğunu, en çok tüketilen üç içeceğin ise süt,ayran ve meyve suyu olduğunu göstermektedir. Obeziteden kalıtım, cinsiyet, etnik köken, sedanter yaşam ve fiziksel aktivite yetersizliği sorumludur ve küçük yaşlarda beslenmenin ileri dönemlerde obezite meydana gelmesinde büyük etkisi vardır. Bu nedenle çocukların okulda tüketecekleri öğünlerin aileleri tarafından evde hazırlanılması çocuğun yeterli ve dengeli beslenmesini sağlayabilir,kötü bir beslenme alışkanlığı kazanmasına engel olabilir.


Beslenme, beden sağlık kadar bilişsel sağlığı da etkiler. Akşam yemeği ve kahvaltı arasında bulunan yaklaşık 11-12 saatlik bir aradan sonra kişi kahvaltı zamanında açlık düzeyindedir. Bu durumda kişinin beynine enerji sağlayan kan şekeri de en alt düzeydedir.Kan şekerinin yeterli düzeyde olması öğrenme ve anımsama gibi birçok beyin ve davranış işlevlerini düzenlemekte etkilidir. Kan şekeri normalin altına düştüğünde beyine yeterli glikoz sağlanamaz bu durum derse başlandığında anlatılan bilgilerin öğrenilip daha sonra anımsanmasını güçleştirir ve konsantrasyonda azalmaya neden olur. Bu nedenle kahvaltı beyne enerji kaynağı sağlamakta ve öğrenmeyi olumlu yönde etkilemektedir.


Erken saatlerde okula giden öğrencilerde güne kahvaltı ile başlamayanlarda okul başarısında azalma olduğu görülmekte ve atlanılan kahvaltı çocuklarda görülen bazı hastalıklar içinde risk oluşturmaktadır. Sabah okula giden çocuklar kahvaltısını, öğleden sonra okula giden çocukların ise öğle öğününü tüketmemektedir. Bu durumlar gün içinde gerekli enerji ve besin ögelerinin karşılanmasını da  zorlaştırmakta ve gün içine enerjinin dengesiz, yetersiz dağılıma neden olmaktadır. Yapılan çalışmalar düzenli kahvaltı tüketim alışkanlığı olan kişilerin kahvaltı öğününü atlayanlara göre daha düşük beden kitle indeksi, düşük kronik hastalık riski, daha yüksek akademik başarı ve daha yüksek yaşam kalitesine sahip olduğu gözlenmiştir


Günümüzde gençlerin beslenme davranışlarında yaşam şartları kadar vücut algısı ve beslenme hakkında bilgileri de oldukça etkilidir. Özellikle genç kızların zayıf olma ve güzel olmayı eş anlamlı görmesi beslenme bozukluklarını meydana getirmektedir. Bireylerin öğün atlayarak zayıflayacağını düşünmesi, zaman bulamama, geç uyanma, iştahsızlık, yorgunluk, aç hissetmeme gibi bahanelere sığınması kahvaltı yapılmamasına zemin hazırlıyor. Gece geç saatte yemek yenilip sabah uyanıldığında tokluk hissi ve gece fazla yemiş olmanın pişmanlık duygusuyla kahvaltı atlanabiliyor. Sorunun kaynağına inecek olursak aslında gece yemelerine kahvaltının atlanması sebep oluyor. Kahvaltı etmeyen bireylerin ise bazıları daha eksik kalori aldığı düşüncesindedir. Ancak bu davranışlar diğer öğünlerde bu kalori açığını fazlasıyla kapatma ile sonuçlanıyor.



Peki ne yapmalı ?


Kahvaltının öneminin farkına varılmalı ve hiçbir bahaneye sığınılmadan kahvaltı yapma alışkanlığı kazanılmalıdır.

Evde kahvaltı yapmaya zaman bulunamıyorsa kahvaltıda yenilecek olan besinler sandviç şeklinde veya bir kap ile okula götürülmeli ve içeriği belli olan besinler ile kahvaltı yapılması sağlanmalı.

Küçük çocukların ebeveynlerine de kahvaltı hazırlama,çocuklarına alışkanlık kazandırma konusunda büyük görev düşmektedir. Ebeveynler çocuklarını bilinçlendirmeli,bu konuda üstlerine düşeni yapmalı.

Eğer uyanıldığında acıkma hissi olmuyorsa varsa gece yemelerine son verilebilir ve acıkma için 1-2 saat süre tanınabilir.



Kahvaltı Önerileri 


Klasik bir kahvaltıda yer alan ekmek, zeytin, peynir, yumurta, domates-salatalık, miktarları kişiden kişiye değişmekle birlikte kişinin yeterli ve dengeli bir kahvaltı yapmasını sağlamaktadır.

Yumurta, zeytin, peynir, ekmek gibi klasik kahvaltıdan sıkılanlar kahvaltılarını yoğurt, meyve, yulaf, krep gibi seçenekler ile çeşitlendirebilir, kahvaltı zevkli bir hale getirilebilir.

Eğer kahvaltı yapmak için yeterli vakit bulu namıyorsa kahvaltı yapabilmek için biraz daha erken uyanılabilir veya kahvaltıda tüketilmesi planlanan yiyecekler akşamdan sandviç/tost/dürüm şeklinde hazırlanıp  okula  götürülebilir

 


Kaynaklar:

Abant Med J 2019; 8(1): 13-18.

 Turk J Public Health 2015;13(1)

Türk Aile Hek Derg 2015;19 (1): 14-21

Sağlık Bilimleri Dergisi (Journal of Health Sciences) 2017 ; 26 (2)

Akademik Gıda 12(1) (2014) 51-56

Beslenme ve Diyet Dergisi / J Nııtr and Dıel 28( 1): 1-3,1999

 

 

 

 

Gülhane Týp Dergisi 2008; 50: 102-109

HAZIRLAYAN : UMAY GÜR

Etiketler: Umay gür, kahvaltının önemi, sağlıklı kahvaltı, diyetisyen umay gür, kahvaltıda ne yemeliyim
Aralık 12, 2019
Listeye dön